Interview: NWO-I-hoogleraren vertellen over hun onderzoek naar een duurzame toekomst

Daan van Uhm: NSCR en Open Universiteit

Urgentie leerstoel milieucriminaliteit 

“Bij milieucriminaliteit moet je denken aan bijvoorbeeld ontbossing, de handel in beschermde soorten, vervuiling en mijnbouw”, vertelt Daan van Uhm. Hij is sinds maart dit jaar hoogleraar milieucriminaliteit aan de Open Universiteit en verbonden aan het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving in Amsterdam. “De consequenties van milieucriminaliteit zijn zichtbaarder dan voorheen en leiden tot aangepaste wet- en regelgeving voor milieubescherming. De behoefte aan criminologische duiding van groene misdaad is in een snel veranderende wereld van groot belang.”   

Binnen NSCR werd tot de komst van Daan weinig onderzoek naar milieucriminaliteit verricht. Daan: “Dat is een andere belangrijke reden voor de totstandkoming van deze leerstoel. Juist dit nieuwe criminologische veld kan door zo'n toonaangevend instituut nationaal echt op de kaart worden gezet.” Daan heeft hierin een belangrijke stem. In november 2024 publiceerde hij het eerste Nederlandse handboek over milieucriminaliteit: het Basisboek groene criminologie.

Expertisecentrum  

Onderdeel van Daans leerstoel is het Expertisecentrum Milieucriminaliteit, dat hij in samenwerking met het NSCR en de Open Universiteit inricht. Ook andere kennisinstellingen kunnen hierbij aanhaken. “Het expertisecentrum beoogt als kennis- en netwerkhub voor groene criminologie te fungeren,” vertelt Daan. “Ik voer gesprekken met andere onderzoekers en maatschappelijke partijen om een duidelijke onderzoekslijn te bepalen waarmee we ons als groene criminologen internationaal kunnen profileren.”  Met dit expertisecentrum en de leerstoel wordt Nederland een pioniersland voor onderzoek naar milieucriminaliteit. Bij mijn weten is dit de enige leerstoel Milieucriminaliteit in Europa.”

Hoofd leeg maken

Daan is vader van twee jonge kinderen en woont in Utrecht. Hij maakt graag zijn hoofd leeg tijdens een rondje hardlopen en houdt veel van muziek. “Elke maandagochtend om half negen start ik m’n werkweek met een halfuur pianoles. Heel ontspannend.”

Laura Villanueva: NIOZ en Universiteit Utrecht

Klimaatverandering

Laura Villanueva is hoofd van de onderzoeksgroep Mariene Microbiologie en Biogeochemie bij NIOZ en hoogleraar Mariene Microbiologie aan de Universiteit Utrecht. Tijdens haar oratie in november 2024 wees ze op het belang van mariene microben voor al het zeeleven. Laura is zichtbaar gedreven als ze het belang van deze ‘onzichtbare helden’ voor ons voortbestaan toelicht: “De zeeën bevatten meer microben dan er sterren in het heelal zijn. Ze voeden plankton en overleven vrijwel alles.”  
 
Dat grote evolutionaire aanpassingsvermogen betekent niet dat klimaatverandering aan ze voorbijgaat, licht ze toe. “Er is sprake van verzuring, opwarming en zuurstofafname in de zeeën en oceanen. Microben die broeikasgassen produceren, stoten soms meer broeikasgassen uit dan voorheen. Dat leidt uiteindelijk tot afname van de mariene biodiversiteit. Gelukkig zijn er ook microben die juist broeikasgassen consumeren en zo aan de bescherming van de biodiversiteit bijdragen.”  

Hoogleraarschap

Villanueva is als hoogleraar en NIOZ-onderzoeker een belangrijk aanspreekpunt voor internationaal microbiologisch onderzoek in de Noordzee. “Mijn hoogleraarschap, sinds eind vorig jaar, heeft mijn wetenschappelijke zichtbaarheid vergroot. Het heeft ook mijn onderwijsrol uitgebreid. Ik begeleid masterstudenten en beoordeel proefschriften, als lid van PhD Assessment Committees. Even leuk als leerzaam.”

Texel

Hoewel ze in Barcelona opgroeide, is Villanueva inmiddels een trotse Texelse. “Ik werk sinds 2009 bij NIOZ. Mijn collega’s zijn aardig en behulpzaam. En onze onderzoeksvloot is uniek.” Met haar man en drie kinderen woont ze vlakbij. Om haar onderzoek maatschappelijk meer te belichten, ontwierp een bevriende kunstenares zwarte keramische objecten: Microbiële Profetessen. “Een metafoor voor micro-organismen in zee. We exposeerden ze op de kunstroute van Klifhanger in Den Hoorn.”  

Valentin Robu: CWI en Technische Universiteit Eindhoven

Energiesystemen

Computerwetenschapper Valentin Robu werkt aan kunstmatige intelligentie (AI) voor decentrale energiesystemen. Die moet problemen als netwerkcongestie helpen aanpakken. Voor een project van GroenvermogenNL onderzoekt hij hoe autonoom aangestuurde opslag- en waterstoftransportsystemen duurzame energie efficiënt over het elektriciteitsnet kunnen verdelen. “Met behulp van AI en multi-agentsystemen ontwerp ik modellen die waterstofintegratie in bestaande energiesystemen, waaronder slimme netwerken, simuleren.” GroenvermogenNL (een programma gefinancierd door het Nationaal Groeifonds) kende hem hiervoor vorig jaar een subsidie toe.  
 
De CWI-onderzoeker en hoogleraar Kunstmatige intelligentie voor Gedecentraliseerde Energiesystemen aan de Technische Universiteit Eindhoven geldt als een autoriteit in zijn vakgebied.  “Maar ik doe het niet alleen. GroenvermogenNL is een interdisciplinair programma, waar vanuit NWO-I ook onderzoekers van AMOLF en DIFFER aan meewerken. Zij onderzoeken de fysieke aspecten van waterstofopslag. Ik denk na over de aansturing.” Kunstmatige intelligentie helpt daarbij. Valentin: “AI simuleert razendsnel complexe systeemscenario’s. En dat is uiteraard veel goedkoper dan ze fysiek te testen. AI-simulaties versnellen de ontwikkelingen enorm.”

Meerwaarde hoogleraarschap

Zijn aanstelling als hoogleraar aan de Technische Universiteit Eindhoven heeft voor Robu duidelijk meerwaarde. “De toegang tot ambitieuze en talentvolle studenten leidt tot vruchtbare samenwerkingen. Er werken bijvoorbeeld PhD-studenten mee aan mijn onderzoek.” Ook zijn netwerk en prestige groeien. “Ik heb in Eindhoven veel meer zicht op nieuwe projecten en ontwikkelingen. En mijn hoogleraarschap is uiteraard goed voor de nationale rol van het CWI. Hopelijk wordt CWI in de toekomst ook in de niche van duurzame energie internationaal erkend als autoriteit voor wiskundig en AI-onderzoek.”

Diversiteit

De geboren Roemeen deed onderzoek aan de University of Southampton, Heriot-Watt University (Edinburgh) en Princeton University (New Jersey). Hij begeleidt promovendi uit verscheidene landen. Naast het lezen van sciencefiction en historische romans houdt hij van reizen. “Ik heb veel gereisd in Azië (China, Japan, India) en recentelijk in Latijns-Amerika, onder andere in Guatemala en Mexico.” Binnen NWO-I is hij aangesloten bij PRISMA: de LGBTIQA+ Employee Resource Group. Hij waardeert ook de andere ERG’s. “Diversiteit aan mensen betekent diversiteit aan perspectieven: een creatieve en organisatorische verrijking voor de wetenschap.” 

Hoogleraren bij NWO-I 

Alle onze instituten werken nauw samen met universiteiten in binnen- en buitenland. NWO-I heeft in totaal iets meer dan honderd hoogleraren die in dienst zijn van een instituut en een universiteit. Sinds dit voorjaar geldt er een nieuw hooglerarenbeleid bij NWO-I. Lees er meer over in het nieuwsbericht:  Nieuwe werkwijze voordracht en benoeming hoogleraren NWO-I. 

Gezamenlijke visie 

In juli publiceerde NWO-I samen met de KNAW een gezamenlijke visie.  Hierin gaan zij in op de maatschappelijke en wetenschappelijke meerwaarde van hun 22 nationale onderzoeksinstituten, waaronder ook de hooglerarenposities die zij gezamenlijk hebben. Zie ook het nieuwsbericht.  

Tekst: Martijn Maatkamp

Nieuwsbrief Inside NWO-I, juli 2025
Op de NWO-I website vind je het archief van de nieuwsbrief Inside NWO-I.