Landelijk programmamanager Erkennen & Waarderen: ”Elke piramidetop rust op een brede voet, die evenveel respect verdient.”

Programmamanager

Als landelijk programmamanager is Sanli de aanjager van het programma. “Mijn rol bestaat hoofdzakelijk uit de coördinatie van ons netwerk en verduidelijking van wat Erkennen & Waarderen wel en niet inhoudt. Ik leid het E&W-kernteam van de Universiteiten van Nederland, spreek programmaleiders en directeuren en probeer het E&W-programma zo effectief mogelijk te communiceren. Met interne nieuwsbrieven, verslagen, evenementen, mijn E&W-podcast (start binnenkort) en een toer langs alle kennisinstellingen. Ook breng ik verslag uit aan de landelijke regiegroep Erkennen & Waarderen en werk ik mee aan programma-evaluaties.”

Wetenschap als piramide

Universiteiten en beoordelingscommissies hebben vooral oog voor aantallen publicaties en eerdere financiering van onderzoekers – reputatie dus. Een goede reputatie wordt beloond met aanstellingen en onderzoeksgelden. De prestatiedruk die daarmee gepaard gaat, ondermijnt volgens Sanli de onderzoekscapaciteit van ons academische landschap. “Sommige onderzoekers schrijven tien keer zoveel onderzoeksvoorstellen als collega's. Terwijl veel voorstellen kansarm zijn en kostbare tijd in beslag nemen. Stop die liever in onderwijs, projecten of onderzoek. Onderzoekers dromen van de piramidetop, maar beseffen niet dat elke piramide op een brede voet rust.”

Die brede voet bestaat uit onderwijs, robuust onderzoek, bewijsverzameling, technische ondersteuning en peer-reviews. Ook het hierbij betrekken van een breed publiek (publiek engagement) draagt bij aan wetenschapsontwikkeling. Sanli vindt dat universiteiten er daarom verstandig aan doen om dynamische loopbanen te faciliteren. “De manier waarop we wetenschap bedrijven is fundamenteel veranderd: complexe onderzoeksgebieden vereisen specialistische taken en meer interactie tussen onderzoekers van verscheidene disciplines. Neem AI: daar is inzicht in dataverzameling, algoritmes, maatschappelijke gevolgen, ethiek en applicatiebehoefte voor nodig. Wetenschappers moeten de ruimte krijgen om zich breder te ontwikkelen. Die diversiteit bevordert teamprestaties en verrijkt de wetenschap. Universiteiten en wetenschapsfinanciers erkennen dat. Nu de beoordelingscommissieleden nog.”

Road to Open Science

Hoewel universiteiten de waarde van maatschappelijke betrokkenheid inzien, worden daar volgens Sanli te weinig contracturen voor vrijgemaakt. Voor de Utrecht Young Academy en Open Science Community Utrecht maakte hij een podcast over open science: The Road to Open Science. Hiervoor interviewde hij collega’s die vaak een groot verschil merkten tussen de goede wil van universiteiten op papier en de moeizame uitwerking ervan in de praktijk. Sanli: “Hun universiteitscontract dwingt ze tot inzet voor meer publicaties, onderzoeksgelden en een groeiende academische reputatie. Terwijl universiteiten zelf zeggen dat open science belangrijk is.”

Waar die brede voet waardering mist, wordt het begeleiden van PhD-studenten juist beloond. “Volgens dit systeem ben je pas een waardevolle hoofdonderzoeker of groepsleider als je minstens zes PhD’s tegelijkertijd begeleidt”, vervolgt Sanli. “Waanzinnig, want er zijn wetenschappers zoals antropologen en wiskundigen die juist zelf onderzoek moeten doen en onmogelijk zes promovendi effectief kunnen begeleiden. Zo kweekt dit systeem een overschot aan promovendi – van wie een aanzienlijk deel nooit een onderzoeksfunctie krijgt.”

Wetenschap: een creatieve industrie die om ontdekkingen draait

De sterke nadruk op het verwerven van publicaties, onderzoeksgelden en promovendi vertroebelt volgens Sanli de keuzes van ambitieuze onderzoekers. “Het maakt het rationeel om eigen onderzoekstijd op te offeren, zodat de onderzoeker zes in plaats van drie promovendi kan begeleiden. Gunstig voor individueel succes, maar vaak nadelig voor de discipline en vakgenoten. Prestatiedrang van onderzoekers leidde in het verleden zelfs tot uitwassen als datafabricatie, opdeling van papers in kleinere eenheden en overdrijving van resultaten. Het huidige systeem – dat individuele keuzes beloont die het collectief ondermijnen – is dan ook ongezond.”

Dat moet anders kunnen in de wetenschap – een creatieve industrie die om ontdekkingen draait. Sanli: “Die creativiteit kun je niet forceren. Je kunt er wel de ideale omstandigheden voor scheppen. Door onderzoekers het gevoel te geven dat ze lang de tijd hebben om diep na te denken. Baanzekerheid hebben. Ik wil ervoor zorgen dat universiteiten hun academici zoveel mogelijk faciliteren en stimuleren om maximale impact te hebben. Zodat alle medewerkers met plezier naar de universiteit gaan omdat ze voelen dat hun taken impact hebben. Wetenschapsfinanciers kunnen daaraan bijdragen door wetenschap in de breedte te belonen.”

Toekomst E&W-programma

Het E&W-programma loopt tot medio 2026. Om de impact van het programma te onderzoeken, gaan Sanli en zijn collega's in dit laatste programmajaar op E&W-toer bij alle kennisinstellingen die de toer willen faciliteren. “We vragen onderzoekers, managers en andere medewerkers wat zij van het programma merken en wat nog beter kan. Samen met een E&W-podcast en een online enquête onder medewerkers willen we het programma zo voor iedereen verduidelijken.”

Bijna elke kennisinstelling biedt dankzij E&W intussen loopbaantrajecten voor onderwijs, onderzoek en impact. Wat Sanli betreft is het nu aan de beoordelingscommissies en individuele onderzoekers om al die trajecten te omarmen. “Het wordt tijd dat beoordelingscommissies die trajecten zo breed mogelijk belonen. En dat onderzoekers vaker op de deur van leidinggevenden kloppen met initiatieven die de horizon verbreden. Het programma stopt in 2026, maar de boodschap blijft springlevend.”

E&W bij NWO-I NWO-I werkt zich sinds 2019 aan Erkennen & Waarderen. We zetten ons nu bijvoorbeeld in om het gebruik van kwantitatieve publicatiedata als maatstaf voor onderzoeksevaluatie te vermijden. Dit om misplaatst gebruik van publicaties tegen te gaan. Een narratief cv – dat van onderzoekers verwacht dat zij onderzoeksvoorstellen met persoonlijke geschiktheid onderbouwen – geldt als passender maatstaf. Verder werken we aansluitend op het actieplan van de Coalition for Advancing Research Assessment (CoARA) van NWO en ZonMW – gelanceerd op 10 juli 2025 – aan E&W-hervormingen in de organisatie. Er komt een leiderschapsprogramma met hulpmiddelen voor een nieuwe onderzoeksbeoordeling. Er komt meer aandacht voor kwalitatieve output als maatschappelijke betrokkenheid en het openlijk beschikbaar maken van data en software. En NWO-I onderzoekt de ruimte voor een transparanter promotie- en aannamebeleid.

Tekst: Martijn Maatkamp

Nieuwsbrief Inside NWO-I, september 2025
Op de NWO-I website vind je het archief van de nieuwsbrief Inside NWO-I.