Vanessa Evers over haar eerste maanden als directeur CWI: "het is een cadeautje om met zoveel talent te werken"

Hoe waren je eerste maanden bij het CWI?

“Het was heel goed en leuk om met iedereen kennis te maken. Wat een talent hebben we hier in huis, het is overweldigend. En het voelt als een cadeautje om dit allemaal te mogen ondersteunen, maar tegelijk ook als een grote opdracht: om al dat talent nóg beter tot zijn recht te laten komen. Ook heb ik gemerkt dat er een goede sfeer van onderling vertrouwen is onder de collega's, en dat heb ik ook ervaren bij de eerste vergaderingen met de andere instituutsdirecteuren.”

Je bent naast directeur van het CWI ook hoogleraar Human Media Interaction aan de Universiteit Twente. Hoe combineer je deze twee functies?

“Hoogleraar ben ik in principe nu een dag in de week, dat geeft ruimte om promovendi te begeleiden en zo ook het vakgebied verder te helpen ontwikkelen. We hebben in Twente een mooie, volwassen onderzoeksgroep opgebouwd, en het is fijn dat deze gewoon door kan blijven gaan. Hier op het instituut heb ik ook een wetenschappelijke rol, maar in een andere vorm natuurlijk. Ik ben nu ook nog bezig om mijn weg te vinden en om mijn hoofdopdracht goed te formuleren, en wie weet geeft dat in de toekomst ook ruimte voor mijn eigen onderzoek naar de interactie tussen AI en mensen.”

Ook ben je sinds 1 november Chief Science Advisor voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Wat houdt die rol in?

“Dat ben ik nog aan het uitzoeken! Ik ben de eerste die deze rol krijgt en het is deels mijn taak om aan die positie vorm te geven. OCW streeft ernaar om zich voor hun beleid goed te laten informeren door de wetenschap. Ik vind het een hele eer dat ik ben benoemd, ik ben ook weer niet het allergrootste zwaargewicht als het gaat om hardcore AI. Maar in mijn onderzoek ben ik wel altijd bezig geweest met de relatie tussen mensen en AI en robotica, door mijn kennis van toepassingen van AI in bijvoorbeeld zorg en onderwijs kan ik een brug slaan tussen wetenschap en maatschappij.”

Wat zijn je ambities voor het CWI de komende jaren?

Onze strategie loopt tot 2027 maar de afgelopen vijf jaar is de wereld natuurlijk enorm veranderd. Denk aan internationale conflicten, vergrijzing, klimaatverandering, AI-transformatie. Wij focussen op de wetenschappelijke onderbouwing van oplossingen in AI, cryptografie, kwantum, en algoritmen. De veranderende wereld vraagt om een heroriëntatie: wie zijn wij voor de samenleving die kampt met deze nieuwe vraagstukken? En daarnaast zijn er uitdagingen op het gebied van publieke opinie: misinformatie, filterbubbels, dat zijn grote issues. Tegelijkertijd staan traditionele middelen en politieke goodwill onder druk. We zullen creatief moeten zijn. Internationale netwerken versterken, en op zoek blijven naar goede samenwerkingsverbanden.”

Als internationaal bekende wetenschapper met een indrukwekkend CV ben je een rolmodel voor vrouwelijke onderzoekers. Hoe zie je dat zelf?

“Oh ben ik dat? Ik ben dan denk ik geen standaard rolmodel. Ik was als kind nooit goed in leren, ik haalde vijfjes op school. Pas ergens halverwege mijn universitaire studie ging er een lichtje aan, alsof ik toen opeens de ‘taal’ ging begrijpen, en werd ik gegrepen. Dus ik weet hoe het voelt als het niet lukt en je ervoor moet vechten. Ik weet ook hoe het is om als vrouw in een mannenwereld te werken. Op aandringen van mijn vader ging ik computerwetenschappen studeren, mijn oom deed ook ‘iets met computers’ en die was er rijk mee geworden. Ik was een van de drie meisjes onder 100 eerstejaars. Je bent als meisje toch een beetje alleen in zo’n mannenwereld in een studie die gemaakt lijkt voor mannen. Als je vrouwen wil trekken, dan moet je ook bereid zijn de inhoud aan te passen, het aantrekkelijker maken voor hen. Daarbij kunnen we een voorbeeld nemen aan interdisciplinaire studies die nu vrij populair zijn en ook gaan over het beantwoorden van maatschappelijke vraagstukken. Dat zouden we ook wat meer in bijvoorbeeld de studie wiskunde of informatica kunnen doen, je hoeft je niet alleen maar te richten op abstracte zaken. Je hebt dus niet alleen rolmodellen nodig volgens mij, je moet ook de inhoud aanpassen aan een divers publiek, het inclusiever maken.”

Hoe geven jullie op het CWI vorm aan diversiteit?

“We zijn ons heel bewust van de noodzaak tot diversiteitsbeleid. Zoals veel bèta-instituten hebben we moeite om voldoende vrouwen op seniorniveau te vinden, met name voor de nabije toekomst. Dat willen we veranderen. Daarom hebben we nu een nieuwe vacature voor een senior-onderzoeker die specifiek openstaat voor vrouwelijke kandidaten. Daar hebben we lang over gesproken, maar we staan er als instituut achter, met steun van NWO en de andere instituutsdirecteuren. We sluiten ook aan bij het NWO-I diversiteitsbeleid en we ondersteunen collega's die diversiteit actief uitdragen in de ERG's [Employee Resource Groups, red]. Daarnaast denk ik dat ieder instituut ook zijn eigen weg moet vinden, bottom-up. Het CWI ambieert hierin een pioniersrol te vervullen.”

Jouw onderzoek wordt gekenmerkt door een focus op de menselijke interactie met en de maatschappelijke impact van AI en robotica, vind je die toepasbaarheid ook belangrijk voor het onderzoek op het CWI?

“Marcel Levi zei onlangs: ‘ik geloof niet zo in de scheiding toepasbaar-fundamenteel,’ en hij heeft daarmee een punt. Uiteindelijk, misschien pas na een lange tijd, vinden ook fundamentele ontdekkingen vaak wel degelijk een toepassing in de praktijk. Ik weet ook niet of we het ons kunnen veroorloven om ons alleen met fundamenteel onderzoek bezig te houden. Dat gebeurt ook niet: zo houden onze onderzoekers in fundamentele wiskunde en informatica zich bijvoorbeeld ook bezig met allerlei vraagstukken uit de logistiek, denk aan spoorschema's of ambulanceritten. Op het CWI stáán we natuurlijk ook voor de fundamentele onderbouwing van de vakgebieden wiskunde en informatica en dat blijven we belangrijk vinden, maar we sluiten onze ogen zeker niet voor de problemen in de wereld. “

Wat doe je graag buiten je werk?

“Ik heb veel banen. Toch heb ik een goede werk-privébalans. Ik ben vaak buiten, bijvoorbeeld de hond uitlaten en paardrijden samen met mijn dochter. Ik hecht ook heel veel waarde aan sociale contacten met collega’s, ik vind het geweldig dat we elkaar helpen en er voor elkaar kunnen zijn. Ik woon in Enschede. In 2011 werd ik benoemd als hoogleraar in Enschede, toen woonde ik nog in de Jordaan. Ik wilde eerst zo snel mogelijk weer terug naar Amsterdam, maar ik werd gaandeweg gegrepen door de mooie, rustige, groene omgeving.”

Tekst: Annemieke Arendsen

Nieuwsbrief Inside NWO-I, december 2025
Op de NWO-I website vind je het archief van de nieuwsbrief Inside NWO-I.