NWO-I

NWO - Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek - print-logo

URL voor deze pagina :
https://www.nwo-i.nl/fom-historie/jaarverslagen/interview-jeroen-van-zon/

Geprint op :
17 december 2018
20:32:30

"Een nieuw perspectief op leven"
"Hoe kan het dat cellen precies weten hoe ze zich moeten organiseren om uit één enkele cel een perfect klein organisme te vormen? Dat is het mysterie van het leven. Ik hoop met mijn onderzoek een steentje bij te dragen aan de oplossing van dat raadsel. Dat doe ik door te kijken naar C. elegans, een van de simpelste diertjes die er bestaan en tegelijk het grootste beestje dat we bij AMOLF bestuderen. Het heeft niet meer dan duizend cellen, maar beschikt over een zenuwstelsel, het kan bewegen en het kan zijn gedrag aanpassen aan omstandigheden. C. elegans kronkelt in kleine bochtjes, inderdaad heel elegant en schattig.

Sinds een paar jaar beschikken we over de technologie om op moleculair niveau kwantitatief te bestuderen wat er gebeurt in levende systemen en hoe veel er precies van een bepaald eiwit wordt geproduceerd. Dat maakt voor het eerst een natuurkundige, kwantitatieve benadering van biologische processen mogelijk. Ik onderzoek C. elegans alsof het een machientje is. Vergelijk het met een dvd-speler waar telkens als ik op een knop druk het laatje open gaat. Ik hoop en verwacht dat zo’n natuurkundige benadering cruciaal zal blijken voor de biologie en dat het een heel nieuw perspectief zal opleveren. Dat we het leven op een ander niveau gaan begrijpen.

Mijn droom is dat we op den duur zullen begrijpen hoe de machine werkt die we zelf zijn. Dat zou relevant zijn voor de geneeskunde. Als iets kapot is, moet je immers weten hoe het werkt om het te kunnen repareren. Als een lichaam ziek is, helpt het enorm als je tot op moleculair niveau weet hoe het functioneert. Je zou dan bijvoorbeeld veel doelgerichter geneesmiddelen kunnen maken, die precies doen wat ze horen te doen zonder vervelende bijwerkingen.

Hoe fraai die toepassingen ook zijn, voor mij is toch vooral belangrijk dat ik opwindende wetenschap doe. Ons werk is per defi nitie frustrerend, omdat het altijd moeilijk is. Als het makkelijk was, had iemand anders het al gedaan. Je houdt je werk alleen vol als je het zelf superspannend vindt, zo spannend dat je er ’s nachts van wakker ligt. Wát opwindende wetenschap is, is geen persoonlijke hobby. Het hangt eerder samen met de ‘grote vragen’, die iedere onderzoeker graag wil helpen oplossen.

Als ik naar zo’n simpel wormpje kijk, bekruipt me een gevoel van nederigheid. Dat zit al zo veel ingewikkelder in elkaar dan een cd-speler. Hoe complex zijn muizen of mensen dan wel niet, die over miljoenen en miljoenen cellen beschikken in plaats van duizend. Een volledig begrip van het menselijk lichaam is nog heel ver weg. In een levend organisme gebeuren zo veel dingen tegelijk, je hebt geen idee waar je moet beginnen. Toch denk ik dat je er een model voor kunt maken, als je maar lang genoeg observeert en erover nadenkt. Dat kunnen wij natuurkundigen heel goed. En als er één organisme is waarbij dat zou kunnen lukken, is het C. elegans, juist omdat het zo’n simpel diertje is."

Wie?
Dr. Jeroen van Zon promoveerde aan de Vrije Universiteit Amsterdam  in theoretische fysica en deed postdoctoraal onderzoek aan Imperial College in Londen en het Massachusetts Institute of Technology. In maart 2012 begon hij bij AMOLF de onderzoeksgroep Quantitative developmental biology. Onlangs won hij een ERC Starting Grant.

Wat?
Jeroen kijkt met een natuurkundige, kwantitatief georiënteerde blik naar biologische processen. Hij bestudeert het gedrag van cellen in het nietige wormpje Caenorhabditis elegans, dat één millimeter lang is en zo dun als een haar.

Geluidsfragment
Op het YouTube-kanaal van FOM vindt u een geluidsfragment van het interview met Jeroen van Zon.