NWO-I

NWO - Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek - print-logo

URL voor deze pagina :
https://www.nwo-i.nl/nwo-domein-enw/onderzoeksgebieden/speerpunt-funderend-energieonderzoek/

Geprint op :
14 december 2018
11:38:14

NWO zet zich samen met de fysische gemeenschap en andere wetenschappelijke disciplines in om een bijdrage te leveren aan oplossingen voor het energieprobleem. Daarom zijn de afgelopen jaren verschillende initiatieven genomen met als doel funderend energieonderzoek in Nederland een stevige impuls te geven.

De volgende concrete acties zijn reeds in gang gezet:

Oprichting DIFFER
In 2010 heeft het Uitvoerend Bestuur van NWO (toen nog FOM) besloten tot uitbreiding van het toenmalige FOM-instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen tot het Dutch Institute for Fundamental Energy Research (DIFFER). Dit instituut (toen nog FOM-instituut) is per 11 mei 2015 verhuisd van Nieuwegein naar de campus van de TU Eindhoven. Naast het fusieonderzoek is er gebouwd aan een nieuwe onderzoekslijn op het gebied van solar fuels. Als gevolg van de nieuwe onderzoeksfocus zijn in 2012 de vrije-elektronenlasers FELIX en FELICE overgeplaatst naar het laserlaboratorium van de Radboud Universiteit Nijmegen. Ook heeft prof.dr. Fred Bijkerk zich met zijn groep Nanolayer Surface & Interface Physics aangesloten bij het Twentse Mesa+ instituut. De TU/e draagt bij door het inbrengen van een onderzoeksgroep in het instituut DIFFER gericht op de nieuwe onderzoekslijn. DIFFER startte in 2012 de eerste nieuwe onderzoekspilots op het gebied van solar fuels.

NWO Natuurkunde-focusgroepen
In 2011 heeft NWO (toen nog FOM) twee focusgroepen voor funderend energieonderzoek geïnstalleerd. Twee excellente wetenschappers hebben elk een budget van ruim 5 miljoen euro voor een periode van tien jaar gekregen, om hopelijk een flinke stap naar een doorbraak in hun vakgebied te zetten. Het gaat om de focusgroep 'Next generation organic photovoltaics' onder leiding van prof.dr. Kees Hummelen aan de Rijksuniversiteit Groningen en de focusgroep 'Light management in new photovoltaic materials' onder leiding van prof.dr. Albert Polman bij AMOLF. Het onderzoek in deze focusgroepen is inmiddels in volle gang. Meer informatie over de twee NWO Natuurkunde-focusgroepen is te vinden op de programma-pagina's van 'Next generation photovoltaics' en 'Light management in new photovoltaic materials'.

YES!-fellowships
Sinds 2010 heeft NWO (toen nog FOM) in totaal vijf YES! (Young Energy Scientist) fellowships toegekend aan jonge, veelbelovende in Nederland werkende onderzoekers met vernieuwende ideeën op het gebied van energie. De beurs stelt hen in staat om maximaal drie jaar te verblijven aan een buitenlands topinstituut. Bovendien betaalt NWO, als de fellow is teruggekeerd naar een Nederlands(e) universiteit of kennisinstelling, gedurende één jaar zijn of haar salaris. Daardoor is de onderzoeker in een ideale positie om de in het buitenland opgedane kennis toe te passen in een nieuwe Nederlandse onderzoekslijn. Op pagina 17 van de laatste FOM expres, vindt u een interessante terugblik op de YES!-fellowships.

Het initiatief 'Computational sciences for energy research'
In 2012 zijn Shell, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM) een gezamenlijke publiek-private samenwerking gestart op het gebied van fundamenteel energieonderzoek. Shell zal circa 20 miljoen euro cash investeren en dat bedrag zal gebruikt worden om 75 promotieplaatsen aan Nederlandse universiteiten te financieren. De investering van NWO zal zo'n 21 miljoen euro bedragen, waarmee het totale budget op 41-50 miljoen euro komt, afhankelijk van de deelname van andere bedrijven en speciale overheidssteun, de TKI-toeslag. Hoewel de samenwerking tussen Shell en NWO/FOM in dit initiatief centraal staat, worden andere bedrijven expliciet uitgenodigd om ook deel te nemen en te investeren in de samenwerking.

De investering van Shell bestaat grotendeels uit het CSER (Computational Sciences for Energy Research) promotieprogramma. Dit bestaat in totaal uit zestig promotieonderzoeksprojecten die in de periode 2012-2016 in een serie van calls toegekend zullen worden. Het programma bestrijkt thema's binnen de Topsectoren Energie en Chemie. De rest van Shell's investering gaat naar het NWO-thema 'Duurzame Energie' via de programma's 'Uncertainty reduction in smart energy systems' en 'CO2-neutral fuels'. Voor deze programma's werden aparte calls georganiseerd. Naast de investering van NWO in deze programma's heeft NWO onder andere een investering van 7 miljoen euro gedaan in de Nederlandse kennisinfrastructuur. Dit is voornamelijk gebeurd door middel van twee calls voor in totaal acht nieuwe tenure-track aanstellingen om een duurzame bijdrage te leveren aan de computational sciences in Nederland.

Verschillende NWO-divisies zijn betrokken bij het CSER-initiatief: destijds FOM, Exacte Wetenschappen, Chemische Wetenschappen, Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Aard- en Levenswetenschappen en Technologiestichting STW. Deze samenwerking binnen een breed scala aan computational science disciplines is bij uitstek geschikt om het gebied van de CSER op de lange termijn te stimuleren. Het gecombineerde initiatief van Shell en NWO zal ook de relatie tussen de Nederlandse en de Indiase onderzoeksgemeenschappen verder versterken. Een belangrijke drijfveer voor Shell om in dit initiatief te investeren is dat het dit programma wil gebruiken om computational scientists te werven voor haar technologiecentrum in Bangalore, India.

Hieronder worden de subprogramma's binnen het CSER-initiatief toegelicht:

1. CSER-initiatief voor oio's
In 2012 en in 2013 lanceerde FOM de eerste twee calls voor het CSER-PhD-programma. Als resultaat hiervan zijn in totaal 37 aanvragen voor oio-projecten op het gebied van computational sciences gehonoreerd. De eerste 25 oio's zijn in september 2013 bij FOM met hun onderzoek van start gegaan. In het voorjaar van 2014 is de derde call voor oio's uitgeschreven. Kijk voor meer informatie over het CSER-initiatief op www.fom.nl/cser.

2. CSER-initatief voor tenure trackers
Op 27 februari 2014 is de eerste van twee calls geopend voor tenure track posities binnen het publiek-private CSER-initiatief van Shell, NWO en FOM. Deze call heeft een budget van 2,8 miljoen euro voor maximaal vier tenure track projecten op het gebied van computational sciences en is gericht op energie-gerelateerde thema's binnen de Topsectoren Energie en Chemie. De call is open voor alle gebieden, zoals computational chemistry en materials science, multiphysics en big data computational geosciences.

3. CSER-onderzoeksprogramma CO2-neutrale brandstoffen
Binnen het CSER-initiatief en passend binnen het NWO-thema Duurzame Energie is een nationaal, multidisciplinair wetenschappelijk programma geïnitieerd op het gebied van schone productie van CO2-neutrale brandstoffen uit water en koolstofdioxide. Dit programma is ingebed in de NWO-propositie voor de Topsector Energie 2012-2013. Binnen het totale programmabudget van M€ 9 is door NWO, FOM en Shell een bedrag van M€ 5 beschikbaar gesteld voor deze open call CO2-neutral fuels, waarmee vernieuwend onderzoek gefinancierd kan worden. Meer informatie is te vinden op de webpagina van CO2-neutrale brandstoffen.

4. CSER-onderzoeksprogramma 'Uncertainty reduction in smart energy systems' (URSES)
Dit programma wordt geleid door MaGW en heeft de (enige) call gepubliceerd in 2013. Dit programma sluit ook aan bij het NWO-thema Duurzame Energie, net als CO2-neutrale brandstoffen. Klik hier voor meer informatie over dit programma.

NWO-thema Duurzame Energie en de Topsector Energie
Het NWO-domein Exacte en Natuurwetenschappen (ENW) is trekker van het NWO-thema Duurzame energie. Via dit thema is het energieonderzoek binnen NWO gebundeld en worden multidisciplinaire initiatieven ontwikkeld. NWO wil het thema benutten en uitbouwen om een zinvolle, structurele en evenwichtige bijdrage vanuit de fundamentele wetenschap te leveren aan de innovatieagenda's van de Topsector Energie.

Het NWO-thema Duurzame energie richt zich op de bevordering van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek dat bijdraagt aan (de transitie naar) een samenleving gebaseerd op duurzame energieopwekking. Streven is om via een thematische aanpak het ecosysteem van onderzoekers, bedrijven, overheid, NGO's en TKI's op het gebied van energie-onderzoek te bevorderen en om voor de topsector relevante fundamenteel-wetenschappelijke onderzoeksprogramma's te ontwikkelen. NWO heeft de ambitie en taak om fundamentele kennisbasis voor deze energietransitie en de ontwikkeling van energietechnologie binnen de Topsector Energie te onderhouden door:

  1. Het opzetten en ontwikkelen van wetenschappelijke onderzoeksprogramma's gericht op innovatieagenda's van de Topsector Energie en het stimuleren van publiek-private samenwerking (PPS).
  2. Multidisciplinaire wetenschappelijke onderzoeksprogramma's op het gebied van (duurzame) energie te financieren die relevant zijn voor de doelstelling van de topsector op langere termijn een CO2-neutrale samenleving te verwezenlijken. Het betreft hier zowel programma's in publiek private samenwerking (PPS) met aanzienlijke cofinanciering vanuit het bedrijfsleven als grotendeels publiek-gefinancierde onderzoeksprogramma's die de potentie hebben onderzoekvelden te ontsluiten of stimuleren die voor de toekomst belangrijk zijn, en waarvan de ontwikkeling door de topsector wordt ondersteund.

Instituut DIFFER ondersteunt de aansluiting bij de Topsector Energie door vanuit haar nationale rol in het wetenschappelijke veld een waardevolle taak te vervullen bij het inhoudelijke joint programming proces.

IPP's voor duurzame energie
 Instituut DIFFER en Fujifilm startten in juni 2013 samen een Industrial Partnership Programme om functionele folies te ontwikkelen voor duurzame energie. Door onderzoek te doen naar fundamentele plasmaprocessen zullen de partners de komende jaren dunne, actieve materialen ontwikkelen met uiteenlopende toepassingen. Functionele folies kunnen bijvoorbeeld worden ingezet om gassen goedkoop en energiezuinig te scheiden, wat een CO2-neutrale energie-infrastructuur oplevert. De folies kunnen ook worden gebruikt voor industriële waterzuivering, het opwekken van blue energy uit het mengen van zout en zoet water, en de bescherming van organische zonnecellen tegen vocht en zuurstof. Het onderzoeksprogramma duurt vijf jaar en heeft een totaal budget van drie miljoen euro. Meer informatie over dit IPP is te vinden in het nieuwsbericht en binnen de fact sheet over de samenwerking.

Call Topsector Energie
RVO heeft calls open staan voor samenwerkingsprojecten met bedrijven.

Onderzoeksprogramma op het gebied van CO2 neutrale brandstoffen
Technologiestichting STW en netwerkbedrijf Alliander hebben besloten om gezamenlijk een onderzoeksprogramma op het gebied van Plasma Conversie van CO2 te financieren. Dit nieuwe programma is onderdeel van een breed multidisciplinair onderzoeksprogramma op het gebied van CO2 neutrale brandstoffen dat is opgezet vanuit het NWO thema Duurzame energie. Het overkoepelende programma is afgestemd met de Topsector Energie en valt onder het Topconsortium Gas, thema Power2Gas/Gas2Power. Deze call is inmiddels gesloten.
Voor meer informatie over dit programma kunt u ook bovenaan deze pagina kijken onder 'Het initiatief 'Computational sciences for energy research', punt 3 en 4.

Netherlands Energy Research Alliance
 Om het succes van bijdragen aan de Topsector Energie en het benutten van kansen in Europa te vergroten, is meer samenwerking nodig op zowel operationeel als wetenschappelijk gebied. Hiervoor zijn voor het eerst in Nederland de krachten gebundeld van de grote publieke organisaties die zich bezighouden met energieonderzoek. Dit gebeurt vanuit de vereniging Netherlands Energy Research Alliance (NERA), waarvan NWO lid is.
Doel is de onderlinge synergie te bevorderen, gezamenlijk de langetermijnuitdagingen te identificeren en aan te sluiten op EU-kansen. Via NWO wordt de verbinding gelegd met het NWO-thema Duurzame energie. Lees verder.